In het vorige blog “Waarom school niet passend kan zijn” beschreef ik dat school is ingericht voor een gemiddeld ontwikkeld kind. Een kind dat bij de start van de basisschool ongeveer in ontwikkelingsfase 5 van de sociale en emotionele gehechtheid zit.
Maar wat als jouw kind daar (nog) niet is?
Voor sommige kinderen, onder andere kinderen met autisme, trauma of een kwetsbare start, geldt dat hun sociale en emotionele gehechtheidsontwikkeling achter kan lopen op hun kalenderleeftijd. En juist dát maakt school zo ingewikkeld.
School gaat uit van ontwikkelingsfase 5
In ontwikkelingsfase 5 van de gehechtheid beginnen belangrijke vaardigheden zich te ontwikkelen, zoals:
- executieve functies
- zelfbeeld
- inlevingsvermogen
- emotieregulatie
- flexibiliteit
- plannen en organiseren
Het onderwijsaanbod, de groepsgrootte, het tempo en de verwachtingen van school zijn hierop afgestemd. Er wordt verwacht dat een kind:
- zelfstandig aan het werk gaat en blijft
- vragen stelt als iets niet begrepen wordt
- impulsen kan remmen
- interesse toont in anderen en in nieuwe leerstof
- emoties kan voelen én reguleren
- flexibel kan omgaan met veranderingen
Voor een kind in ontwikkelingsfase 5 zijn dit vaardigheden in ontwikkeling.
Voor een kind in een lagere fase van de gehechtheid zijn dit vaardigheden die er simpelweg nog niet zijn
.
Het is geen onwil, maar onvermogen
Een kind dat sociaal en emotioneel lager zit, kan vaak nog niet:
- zichzelf reguleren
- overzicht houden
- tijdsbesef ervaren
- eigen gevoelens herkennen
- rekening houden met het perspectief van een ander
- omgaan met onverwachte veranderingen
Toch wordt dit gedrag op school vaak geïnterpreteerd als:
“Hij wil niet.”
“Ze doet het expres.”
“Hij kan het wel, want hij is slim.”
Maar niet willen is iets anders als niet kunnen.
Wanneer een kind structureel overvraagd wordt op sociaal en emotioneel vlak, raakt het systeem overbelast. Dat zie je terug in gedrag zoals boosheid, terugtrekken, controle willen houden, blokkeren of juist explosief reageren.
Cognitief sterk, emotioneel kwetsbaar
Wat het extra ingewikkeld maakt, is dat deze kinderen vaak cognitief veel aankunnen. Ze kunnen praten als volwassenen, beschikken over veel kennis of hebben een sterke interesse in specifieke onderwerpen.
Dat maakt de kloof groot:
- cognitief: “Dit zou je moeten snappen”
- emotioneel: “Dit is nog niet veilig voor mij”
Hier schuilt het risico van cognitieve onderstimulering en sociale en emotionele overvraging
Wat heeft een kind in een lagere fase van de gehechtheid wél nodig?
Ontwikkeling ontstaat niet door cognitieve trucjes om te overleven, maar door veiligheid en verbinding.
De basisbehoefte van deze kinderen is niet een aangepast werkblad, maar:
- gezien worden
- begrepen worden
- emotionele beschikbaarheid en nabijheid ervaren
- het samen doen
Pas wanneer een kind zich veilig voelt, kan het zich openen voor leren.
Dat vraagt van volwassenen iets anders dan sturen op gedrag. Het vraagt Actieve Nabijheid: aanwezig zijn, reguleren, meebewegen, vertragen.
Door aan te sluiten kan het kind stapjes maken in de ontwikkeling van de sociale en emotionele gehechtheid en blijft het niet stilstaan. Want ook kinderen op de middelbare school kunnen nog in die lagere fase van de gehechtheid zijn blijven steken.
De basisschool komen ze dan soms nog wel door op basis van hun sterke cognitie, maar op de middelbare school vallen ze dan alsnog uit. Of ze krijgen het advies een niveau lager te doen wat regelmatig ook niet lukt. Het niveau is namelijk niet het probleem. Het is de overvraging in hun sociale en emotionele gehechtheid waardoor ze vastlopen op school.
Verwachtingen loslaten is geen opgeven
Voor ouders is dit vaak een moeilijk proces. Je ziet de potentie van je kind, maar ook hoe zwaar het schoolleven voor hem of haar is.
Loslaten van verwachtingen voelt soms als opgeven en falen, maar is in werkelijkheid een daad van moed. Want pas vanuit de veilige basis kan er ontwikkeling ontstaan.
Wat helpt:
- aansluiten bij waar je kind nu is
- vertrouwen op je eigen oordeel en intuïtie
- ruimte maken voor ontwikkeling in plaats van prestaties
- interesses gebruiken als ingang tot groei
- geduld hebben: ontwikkeling laat zich niet afdwingen
Geen moeten, maar droppen. Geen duwen, maar dragen.
Ontwikkeling vóór onderwijs
School is belangrijk, maar ontwikkeling is fundamenteler.
Zonder emotionele veiligheid geen executieve functies.
Zonder verbinding geen zelfbeeld.
Zonder regulatie geen leren.
Wanneer we kinderen beoordelen op wat ze laten zien in plaats van op waar ze zich bevinden in hun ontwikkeling, doen we hen tekort.
Niet het kind past zich aan school aan,
maar school mag leren aansluiten bij het kind.
Ben je nieuwsgierig naar de Loekemeijermethode en wil je weten wat het in jouw gezin kan betekenen? Neem dan gerust contact met mij op. Ik help je graag verder.
Op donderdagavond 15 januari geef ik weer een lezing. Deze keer voor Ouders Lokaal in de Bilt. Deelname is gratis na aanmelding.
Voor meer informatie, neem contact met mij op.
Reactie plaatsen
Reacties